ettelaat newspaper

تاريخ خبر: پنجشنبه 15 اسفند 1387، 7 ربیع الاول1430، 5 مارس 2009،شماره 24422پنجشنبه 15 اسفند 1387، 7 ربیع الاول1430، 5 مارس 2009،شماره 24422

غزل‌هايي در مسير تعادل

گزارشي از نشست نقد مجموعه غزل عليرضا بهرامي

مجموعه شعر «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» سرودة «عليرضا بهرامي» روز شنبه سوم اسفندماه در فروشگاه انتشارات «كتاب روشن» نقد شد.

عليرضا طبايي، شاعر پيشكسوت، در اين نشست با اشاره به سابقه 50ساله‌اش در حوزه شعر و ادبيات، به مطالعه نخستين آثار شاعراني چون احمد شاملو، مهدي اخوان ثالث، فريدون مشيري، فروغ فرخزاد، يدالله رؤيايي، نصرت رحماني و ديگران، در مقايسه نخستين دفتر آن شاعران با مجموعه «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» به‌عنوان نخستين اثر عليرضا بهرامي، گفت: اين اثر نسبت به ديگر شاعران در نخستين دفترشان چيزي كم ندارد و كسي كه آغاز كارش با اين مجموعه همراه است، در آينده آثار ارزنده‌تري عرضه خواهد كرد.

اين شاعر نوگرا در ادامه درباره ويژگي‌هاي شعر بهرامي گفت: بهرامي در حال و هواي غزل امروز نفس مي‌كشد، ضمن اين‌كه به سنت‌هاي پوياي ادبيات كلاسيك هم نظر دارد. از سويي، در غزل‌هاي عليرضا بهرامي مي‌توان با خيلي از ويژگي‌هاي غزل امروز هم آشنا شد. شاعر در اين مجموعه، به‌سوي غزل امروز گرايش دارد؛ هرچند ويژگي‌هاي آثار كلاسيك را در اثرش رعايت كرده است. آنچه ما در غزل امروز با عنوان ساختارشكني، چندزبانه ‌بودن، تعدد راوي و مسائل ديگر مي‌شناسيم، در غزل بهرامي، هم هست و هم نيست. هست به اين جهت كه آن ويژگي‌ها به شكل تلطيف‌شده‌اي در غزل‌هايش هست؛ و نيست از اين‌رو كه گرفتار آن گرايش‌هاي افراطي نمي‌شود.

او از رفتن به سمت استقلال به‌عنوان تلاش بهرامي در حوزه زبان شعرش ياد كرد و با بيان اين‌كه او مي‌خواهد شاعر مستقلي باشد، افزود: تعليق، ديگر ويژگي غزل‌هاي بهرامي است. درواقع، شاعر تمام ذهنش را براي مخاطب در آغاز غزل رو نمي‌كند. همچنين بهرامي از واژه‌هاي تازه استفاده كرده، اما از كلمات بيگانه، كه گاهي براي زبان فارسي خطر به حساب مي‌آيد و به اعتقاد من، اين جنس واژه‌ها در آثار غزل‌سرا مي‌تواند خطر باشد، به شكل‌ اغراق‌آميزي استفاده نكرده است.

شاعر «شايد گناه از عينك من باشد» اظهار كرد: بهرامي به انسان امروز نظر دارد و در برج عاج ذهنش خود را محبوس نمي‌كند، در محيط بسته نمي‌نشيند تا درباره وضعيت انسان قضاوت كند. با توجه به اين‌كه از تجربه‌هاي دست اول زندگي برخوردار است (اشاره به فعاليت رسانه‌اي شاعر) سعي دارد حاصل آن تماس‌ها را با زندگي در آثارش منعكس كند.

طبايي در ادامه گفت: استفاده از اوزان بلند در غزل‌هاي بهرامي، نشان از تبحر شاعر در استفاده از اين وزن‌ها دارد. همچنين غزل‌هايش ارتباط عمودي دارد و اين موضوع در شعرش به خوبي رعايت مي‌شود.

اين شاعر پيشكسوت از بهرامي به عنوان «شاعر تعادل» ياد كرد و نگاهش به زندگي را در شعرهايش مسئولانه دانست.

او سپس درباره ضعف‌هاي نخستين دفتر شعر عليرضا بهرامي گفت: بهرامي به جسارت نياز دارد، كه ما جسارت را در اين مجموعه كم مي‌بينيم؛ البته جسارت نه به معناي اين‌كه گرفتار خودمحوري شود؛ اين‌كه افق‌هاي تازه‌اي را تجربه كند و در آفاق بالاتري بال بزند و سعي كند بيشتر از حصارهاي غزل كلاسيك بيرون رود.

محمد رمضاني فرخاني نيز از طرح جلد كتاب «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» كه عكسي از ريكاردو زيپولي - عكاس ايتاليايي - از طبيعت ايران است، تمجيد كرد و با استناد به شعر «مرگ بي‌معني» در اين مجموعه، نكاتي كوتاه را در اين‌باره گفت و خطاب به شاعر اظهار كرد: خوشبختي بهرامي در اين بوده كه غزل به سراغش آمده است. سلامت ذوقي شاعر، مايه اميدواري است و از آن حركت‌هاي عجيب و غريب در شعرش خبري نيست.

رمضاني با انتقاد از آشفتگي موجود در حوزه شعر امروز، تصريح كرد: شعر و كلمه بي‌ارزش شده است. يك نكته هم اين‌كه شاعران ديروز اگر بزرگ بودند، به ناشر فكر نمي‌كردند.

او در دفاع از غزل، از برخي جريان‌هاي شعري انتقاد كرد و با طرح اين پرسش كه چرا ما پس از انقلاب اسلامي شاهد افزايش استفاده از قالب غزل هستيم، اما اوج نمي‌گيرد؛ با مرور اجمالي در تاريخ گذشته ايران و حضور فلاسفه‌اي چون ابن ‌سينا، ابن ‌عربي و ملاصدرا، تصريح كرد: غزل جايي بروز برجسته‌اي پيدا كرده است كه يك رنسانس يا رستاخيز بوده است. شاعران امروز ما به غزل تنها به‌عنوان يك قالب نگاه مي‌كنند، كه در بهترين حالت، شعرهايي با حس و حال نيمايي را در وزن غزل مي‌گويند، كه اين غزل نيست؛ غزل ظرفيت‌ها و امكانات خودش را دارد، كه بايد آنها را ديد.

رمضاني، دامنه انتقادش را به شاعران امروز، به مطالعه ‌نكردن آنها كشاند و گفت: ساعت‌ها مي‌نشينيم و درباره «زبان» حرف مي‌زنيم؛ اما از پس خواندن بدون غلط «شاهنامه» بدون غلط برنمي‌آييم. امروز ديگر افراد فاضل به اندازه انگشتان يك ‌دست هم پيدا نمي‌شوند. او همچنين اظهار كرد: بعد از شاعران سبك هندي، ما يك شاعر قدرتمند فارسي داريم، كه آن هم اقبال لاهوري است و اين شاعر زبان مادري‌اش اردوست؛ اما به فارسي شعر مي‌گويد، تا اين‌كه زمان به دوران شعر نو مي‌رسد و يك حركت تازه‌ آغاز مي‌شود، كه شاعران دهه 40 را پرورش مي‌دهد. در شعر بعد از انقلاب، هنوز اتفاقي كه بايد، نيفتاده است؛ چون ما سنگ بزرگي برداشته‌ايم، كه البته اين سنگ بزرگ نشانه نزدن نيست.

در ادامه اين جلسه، شاعر جوان «آرش شفاعي» نيز در سخناني گفت: بعد از اولين خوانش دفتر «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم»، يك نااميدي توأم با اميدواري در من ايجاد شد. به اين دليل به اثر بهرامي نگاه خاص‌تري داشتم كه با او علاوه بر جنبه و جاذبه شاعري، دغدغه مشترك كار رسانه‌اي هم دارم و دنبال اين پرسش بودم كه كار رسانه مزاحم كار هنري است يا خير و همواره اين پرسش را درباره كساني كه با عنوان مشترك «شاعر - خبرنگار» فعاليت دارند، داشتم. اما نااميد شدم از اين جهت كه ديدم شاعر زياد دغدغه و زيست رسانه‌اي‌اش را در كار بازتاب نداده و خوشحال شدم كه ديدم مي‌توان شعر گفت و گرفتار زبان مصرفي و روزمره رسانه‌اي نشد.

اين شاعر و روزنامه‌نگار متذكر شد: به‌نظر مي‌آيد بهرامي جريان‌هاي غزل امروز را رصد كرده و برخي از عناصر تازه را در شعرش تجربه كرده است. او از شيوه‌هاي روايي غزل امروز بهره مي‌برد و وزن بلند را در شعرش به كار مي‌گيرد؛ هرچند آن‌قدر وزن بلند است كه موسيقي شعر را مي‌كُشد. همچنين جاهايي از رديف‌هاي نو و قافيه‌هاي تازه در غزلش استفاده مي‌كند.

شفاعي در نقد «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» اظهار كرد: به نظر مي‌آيد در برآيند تجربه‌هاي بهرامي، جز در چند غزل متأخرتر كه به سلامت گذشته است، در اغلب شعرهايش، شاعري را مي‌بينيم كه شعر بي‌حادثه مي‌گويد؛ برخلاف آن‌كه جناب طبايي معتقد است كه او شاعر تعادل است، و علت اين‌كه شعر بي‌حادثه مي‌گويد هم مواجهه خودآگاهانه با شعر است. شاعر با حساب‌گري و حساب‌هاي دودوتا چهارتا براي تحقق شعر با شعر مواجه مي‌شود. درواقع، در شعر او ظرفيت نسبت به رخدادها كم است. شاعر جسارت وارد شدن به جزييات رخدادها را ندارد، كه اين البته به شعر بهرامي مربوط نيست؛ شعر من و بسياري ديگر از همسن و سالان ما هم كم‌وبيش اين ويژگي‌ها را دارد.

او در ادامه اظهار داشت: بهرامي در شعرش درگير كلان‌روايت‌هاست و وارد جزئيات نمي‌شود؛ در حالي‌كه با استناد به يكي دو شعرش مي‌توان گفت آنجا كه شاعر جسارت ترجمه احساسش را در شعر دارد و با وارد شدن در اصل خبر و تشريح آن حس و حال، مي‌بينيم خوب عمل مي‌كند و البته اين منوط است به اينكه شاعر از برخورد مؤدبانه با زبان دست بردارد.

اين منتقد در پايان گفت: ما به بهرامي شورشي در زبان نياز داريم، كه اين‌قدر محترمانه با زبان برخورد نكند. در يك برآيند كلي، «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» چند غزل خوب دارد كه نقطه عزيمت‌ شاعر براي رسيدن به ساحت غزلي است كه از او انتظار مي‌رود.

در پايان اين نشست، عليرضا بهرامي در توضيحاتي گفت: متأسفانه اتفاق‌هاي خوب در روزگار ما كم مي‌افتد و من از همين فرصت از دوستانم مي‌خواهم كه فكري در اين زمينه بشود و با برگزاري شب‌هاي شعر محض، معياري از شعر خوب را به دست دهيم. فكر مي‌كنم اين آشفتگي‌هايي كه اشاره شد، ناشي از نبود الگوي مناسب است و نيز معرفي‌ كردن الگوهاي عجيب و غريب.

او همچنين تصريح كرد: ما در شعرمان گزارشي از وضعيت خود به ديگران و آيندگان مي‌دهيم و طبيعي است كه با واقعيت‌ها سروكار داشته باشيم. وقتي من در تهران زندگي مي‌كنم كه آكنده از اضطراب و سرب و تنش و ناهنجاري است، از آب ركن‌آباد، زيبايي‌هاي گنبد مسجد شيخ لطف‌الله اصفهان و حوض كاشي نيشابور نمي‌توانم بگويم. طبيعي است كه شاعر با بهره‌گيري از جزئي‌نگري و البته با تعادلي كه آزاردهنده نباشد، شعرش را عرضه كند.

اين شاعر همچنين با تاكيد بر اين‌كه اصلاً درست نمي‌داند دربارة موارد مطرح‌شده در نشست صحبت كند، در توضيحي گفت: برخي شعرهاي مجموعه «تا آخر دنيا برايت مي‌نويسم» 13، 14 سال با هم تفاوت زماني دارند. مي‌توانم بگويم كه مجموعه شعرهاي مورد نظرم در اين دفتر، پنج غزل است، كه در كتاب پخش شده و اگر اين پنج غزل نبود، اين دفتر هم منتشر نمي‌شد؛ اما به‌دليل تجربه‌گرايي كه داشتم، سعي كردم نمونه‌هايي از تجربه‌هاي شعري‌ام را در اين دفتر بياورم.

عليرضا بهرامي در پايان به انتقاد از جريان‌هايي پرداخت كه در داوري‌هايشان، قضاوت از پيش تعيين‌شده نسبت به غزل يا شعر سپيد دارند. او گفت: غزل، هم از طرفدارانش ضربه مي‌خورد و هم از مخالفانش. طرفداراني كه به ناهنجارترين شكل در غزل رفتار و فكر مي‌كنند، اين‌گونه به غزل صدمه مي‌زنند و مخالفان هم كه معتقدند بايد فاتحه غزل را خواند و غزل شعر امروز نيست؛ در حالي‌كه اين نوع نگاه‌ها در نهايت سبب مي‌شود شعر خوب صدمه بخورد. من نه نمايندگي غزل را دارم و نه نمايندگي نوع خاصي از شعر را بلكه معتقدم شعر خوب و شعر محض بايد مورد توجه قرار گيرد.

codex17x

page29

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه